Stawiznar zhladuje na podawki zańdźenosće hinak hač časowy swědk. Timo Meškank je sam negatiwne strony totalitarneje diktatury w NDR dožiwił a so tež w lětach po přewróće nadrobnje z tehdyšej dobu rozestajał. W předležacej knize rysuje wón wobraz wo instrumentalizowanju serbskeje kultury za čas komunistiskeho knjejstwa, wěnujo so při tym wosebje wuwiću literarneho tworjenja.
Čehodla so Serbam w NDR-skim času njeporadźi, swójski puć narodneho dźěła zwoprawdźeć, hačkuli běchu zakońske wuměnjenja tak dobre kaž nihdy do toho? Čehodla dóńdźe w małym ludźe, kiž měł poprawom wšě swoje mocy za zhromadne narodne zaměry wučerpać, k mjezsobnym rozkoram? Čehodla so dźěl serbskich prócowarjow z oficialneje sfery wumjezowa, zjawnje diskreditowa, zdźěla samo zaja? A kak dachu so narodna organizacija Serbow Domowina a serbske institucije do politisko-ideologiskeho dźěła w zmysle SED-knježerstwa zapřahnyć? Wo tym pisa Timo Meškank w swojim rozpominanju.

Čitanska proba
Spočatk lěta 1989 bě we Wuchodnej Němskej status quo wobnowjeny. Glasnost a pjerjestrojku po přikładźe Sowjetskeho zwjazka knježacy komunisća wotpokazachu. Erich Honecker a Kurt Hager zakazaštaj kónc lěta 1988 w swojim mócnarskim pasmje rozšěrjenje časopisa Sputnik, w kotrymž su so kóždy měsac najnowše přinoški z nowin a časopisow Sowjetskeho zwjazka wozjewjeli. W Serbach pytachu zastupjerjo mocy podobne rozrisanje a zadźěwachu dalšemu wudawanju njewotwisneho časopisa Serbski student. Do toho hižo bě 1. sekretar Domowiny Jurij Grós rozsud Centralneho komiteja SED redakciji Noweje doby sposrědkował, zo nima so přiłoha nd-diskusija, kotraž kritiske přinoški wobsahowaše, dale wjesć. Na posedźenju sekretariata Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny dnja 18. nowembra 1988 wuhódnoćichu so w serbskich medijach jewjace zjawy wotewrjenosće. Šefredaktor nowiny Nowy Casnik Horst Adam wupraji so za to, rozmołwu z čitarstwom dale wjesć. Wón strózbje zwěsći: „Dyrbi so cyłkowna situacija widźeć. Njedowěra ludźi do našeje politiki je lědma hdy tajka była kaž nětko. Politika perestroiki a glasnosće je žiwa[,] hač so to pola nas přeje abo nic. Tež w našim kraju so něšto pohibuje. […] Načate problemy a starosće eksistuja, su dźěl našich starosćow.“ Neostalinistam mjez serbskimi funkcionarami, kotřiž Honeckerowy puć izolacije zastupowachu, pak so poradźi, swobodnemu zwuraznjenju měnjenja zadźěwać. Nowowuzwoleny sekretar Domowiny Bjarnat Cyž žadaše sej na posedźenju krućišu kontrolu toho, štož so wozjewja, pominaše zaměrniše nałožowanje censury: „Je [= Cyž] so jara dźiwał, hdyž je dyrbjał poslednje čisło ‚Serbskeho studenta‘ wotćahować. Praša so, hač móže nětko kóždy šmórać, štož wón chce[,] a hač smy woprawdźe nuzowan[i], tajke něšto hišće rozšěrić. Měło so postajić, štó tajke wozjewjenja schwali.“