Nan, kiž je so strowy z wójny wróćił, smjertnje znježboži, hdyž za swójbu dom twari. Podawk wubudźi pola 10-lětneho syna wulki stysk za nanom. Hdyž wjele lět po tym jednoho dnja nawječor cuzeho muža z awtom sobu wozmje, spóznaje w nim nana. Tón pak zaso wulěze, prjedy hač móžetaj sej rjec, štož staj sej hišće rjec chcyłoj …
Kochowe dopomnjeća na dźěćace a młodźinske lěta su wodźene wot dramatiskich poslednich dnjow swětoweje wójny a wot započatkow hinašeho časa. Jako serbski šuler na čěskim gymnaziju wotewri so jemu nowy swět. Hdyž w knize listuje, kotruž je z města wuhnata němska swójba ležo wostajiła, schadźeja w nim prěnje erotiske požadosće. A započnu so rozmyslowanja wo politiskich zwiskach.
Awtor rysuje z mócnymi epizodiskimi wobrazami wažny stawizniski wotrězk, kaž so wón dotal hišće předstajał njeje. Kochowe žiwe, často humoristiske pohlady dozady su putace literarne dožiwjenje.

Čitanski wurězk:

Hdyž so w Chrósćicach pola Franca Natuša, wobsedźerja wobchoda z měšanymi tworami, wokoło kotrehož so wšě serbske powójnske naležnosće wjerćachu kaž zemja wokoło słónca, z maćerju do lisćiny kandidatow za čěski gymnazium we Varnsdorfu zapisać dam, da tam hižo mjenje Jan a Pawoł stejitej. A za předmjenomaj Werner/Wornar a Heiduschke/Hejduška. Franc Natuš za mojim mjenom žane zeserbšćene Kuchar njepřistaji, dokelž je w kónčinje šwarna šwita Kochow, ale žadyn jenički Kuchar. A Natuš rjeknje namaj, zo je mje na lisćinu rezerwistow stajił, dokelž je so wjace hólcow a holcow přizjewiło, hač sej čěska strona přeje. Čěska ma tak a tak poslednje słowo. Z tym dyrbimy ličić.
Na test duchownych kmanosćow a powšitkowneje inteligency sym sobu přeprošeny. Do Chróšćan šule. Něhdźe dwacećo sedźimy w šulskich ławkach.
W jednym serbskim a w jednym němskim diktaće dyrbimy wo minimum prawopisnych zmylkow wojować. W serbskim – tak wjele hišće wěm – dźe wo Chrósćicy same. Zo je to rjana wulka wjes, přez kotruž wot wuchoda do zapada puć wjedźe, zo jedna so wo katolsku wosadu z tak a tak wjele wobydlerjemi, zo jedna bliska hórka Šibjeńca rěka a tak dale. My stajamy swoje skomolene a pjane pismiki do słowow a linkow a spytamy so dopomnić, kak su słowa we wosadniku ćišćane, z kotrymž kóždu njedźelu Boha chwalimy. Nětko přenošujemy pismiki, kotrež ženje w šuli pisali a čitali njejsmy, do prěnjeho swětneho teksta wo rjanej wsy.
W němskim diktaće wadźitej so zajac a škórc wo kusk chlěba abo někajki hinaši čwak žiwidła. A ja mam zatrašne ćeže so rozsudźić, hač so Hase a Star z jednym a pisatej abo z dwěmaj a, abo žadyn z njeju, snadź jedyn samo z přidatnym h, dokelž diktowacy cuzy wučer ćaha wokale nadpadnje do dołhosće, zo byštej němski zajac a němski škórc tež tři a znjesć móhłoj a hišće h k tomu.
Mój poskitk za powójnsku reformu němskeho prawopisa je dyrbjał horendnje zmužity być, dokelž so diktowacy muž směje, hdyž na moju pomóranu papjerku wotboka pohladnje. Połhodźinske diktatowe čwěle su so mi tak do pomjatka zaryli, zo chilam hač do dźensnišeho k tomu, Hase a Star z dwěmaj a pisać.

Dokelž staj sej Jan a Pawoł runje tak njewěstaj, kelko króć a kak nješwarnje staj postajene hranicy prawopisow přestupiłoj, wćipnosć na rozsud z kóždym dnjom wjadnje. Naprašowanja pola Franca Natuša ničo njewunjesu, wón njewě, hdźe su naše diktaty wostali, hač je něchtó čita abo nic.
Wot nětka my třo jako nowa hólča formacija po našim wuskim swěće běhamy. Nam so mjeztym wjace na čěski gymnazium njecha. My brodźimy po lěsach, hdźež nastajnosći na powostanki wójny storkamy. Na patrony za mašinske a ručne pistole, karabinery, kanony a granatowe mjetaki. Po jich wulkosćach a formach móžemy je brónjam kajkehožkuli jowpřińdźenja přirjadować. Ducy do a ze šule, hdźež nas někajkej sotře jako jeničkej wučerce něšto wučitej, wo čimž samej žane zdaće nimatej, sydamy we wupalenych a wukutlenych karoserijach wojerskich wozydłow, do kotrychž bozanka a kopšiwy rostu, a chcemy wědźeć, hač snano pod zerzawym jeepom w Fararjec kěrkach tola hišće padnjeny Rósa abo Němc njeleži.
Wot patronow, małych kaž wulkich, runje tak wot artilerijowych granatow, wotbiwamy prědkowne projektile, z pólnym kamjenjom na pólnym kamjenju, tak dołho, doniž njemóžemy pulwer z kartuše wusypać abo wućahnyć. Ruski, němski, pólski pulwer, na kamjenju w spěšnym módrym płomjenju wotpaleny, zamóže naše fantazije pozběhować. Je ćešo k šwabličkam přińć, kotrež starši před nami chowaja, hač k pulwrej.